Aktüel Bilim & Teknoloji

Ateş, Enerji ve Et: İnsan Beyninin Evrimi Üzerine


Alper Akyüz 9 Ağustos 16:51

Bundan tahminen 15 bin yıl evvel daha önce hiç yaşanmamış bir şey oldu. İnsanoğlu ilk defa ateşle tanıştı. Belki bir yıldırımın düşmesi, belki iki çakmak taşının birbirine değmesi... Ateşin bulunması -yani kontrol edilebilir hale gelmesi- ile yaşanan en önemli kısım, insanın kendi evrimine çağ atlatacak silsilesinin başlangıç taşını oluşturmasıydı.

Evrim genel olarak canlıların gelişmesindeki tüm süreçlerin bütünüdür. Bu konuyu çok açmadan sadece temel bir kurala değinmek yeterli olacaktır. Evrim doğada canlıların hayatta kalabilme şansını arttıracak yönde hareket eder. Doğada diğer canlılar kıyasla yavaş koşarız. Atletik yeteneklerimiz bir ayıdan bile kaçmamıza yetmez. Ne bir şahin kadar iyi görebilir ne de karınca gibi ağırlığımızın yüzlerce katını taşıyabiliriz. Peki nasıl oldu da insanoğlu diğer kaybolan birçok türün aksine kendini besin piramidin en tepesine taşıdı?

Beyin yükte hafif ama...

Doğa her zaman daha az enerji harcamaya çalışır. Daha az enerji; yemek bulma ihtiyacının azalması, daha çok başarısız denemeye rağmen hayatta kalmak demek. İnsan vücudu günde ortalama 2500 kalori civarında enerji harcamakta. Tabii kadın-erkek arası farkı veya başka değişiklikleri göz ardı edersek... Bu kalorinin yarısını, ağırlığı yaklaşık sadece 1 kg civarında olan -ortalama bir insanın ağırlığının yüzde 1,2'sine karşılık gelen- ama görünüşe göre pahada yüzde 50'yi bulan beyin tüketir. İnsan beyni ortalama olarak saniye 1 milyardan fazla işlem yapar. Doğal olarak fazla kaloriye ihtiyaç duyar. Beynimizin evrimi bu enerjiyi azaltmaya, daha az işlem yapmaya yöneliktir.

İlkel insanlar ateşle birlikte bir araya gelmeye ve ilkel toplulukları oluşturmaya başladı. Ateşin varlığı ruhsal açıdan da insanlara güven katmıştı. Ama esasen önceleri avcı-toplayıcı karakterinde bulabildiği meyveleri toplayıp çiğ etle beslenirken, ateşle beraber pişmiş etle beslenmeye başladı. Hemen sonrasında tarım devrimini yapmayı başaracaktı. Çiğ etin sindirilmesi zordur. Ayrıca pişmiş et çiğ etten %12 daha fazla kaloriye sahiptir. İnsan beyni için kalori vakti!. Bunun yanında eti pişirmek hem saklamayı kolaylaştırmak hem de hastalıklardan korunmak demektir. Bunun da etkisi önemlidir.

Ateş ile hızlanan evrim

Ama asıl vurgulamak istediğim şu ki insanın aldığı kalorinin artması ile beynin gerek duyduğu fazla enerjiyi karşılayabilmesi; onun -diğer canlılardan farklı olarak- gelişmiş bir dil ve gelişmiş temel sözel kavramları oluşturabilmesine olanak sağlamıştır. Böylece kültür dediğimiz devamlılık içeren süreçler yaratmıştır. Bu da gelişmemizi sürekli ivmelenen bir hale getirmiştir. Yani insan evrimi birbirini destekleyen sistemler içinde daha fazla gelişme imkanı bulmuştur.

Bugün kendi gen havuzumuzu bilmekte -hatta bunu değiştirmekteyiz. Yeni gelen bireylerin hastalıklardan uzak ve daha sağlıklı -belki de daha zeki- olmalarını sağlayabilecek, kendi evrimimize karar verebilecek durumdayız. Peki ilk kıvılcımın parlamasından böyle bir ateşin doğabileceğini kim hayal edebilirdi?

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum