Aktüel Aile & Çocuk

Bellek, Ergenler ve Sınav Süreci


Sezer Aygün 3 Ağustos 10:34

Malum sınav streslerinin uğramadığı ev yok. Ergenlerin de rahatlamaya ihtiyacı var. Yemyeşil bir ormanın içinde masmavi bir göl... Kuş seslerinin yanında rengarenk yüzlerce görüntü. Gözler bayram etsin. Çıplak ayaklar toprakla buluşsun. Vücudun elektrik dengesi yeryüzününki ile uyumlu hale gelsin. Toprağa bıraktığımız pozitif elektronlar vücuttaki enflamasyonu azaltmaya yardımcı olsun. Fakat nihai amaç onlar hayata hazırlanırken eşlik etmenin yanında güzel anılar da biriktirmek. Bununla beraber bu anıları hatırlarken tüm duyularını sisteme dahil etmek. Bu ne demek? Küçük bir detay katın. En mutlu olduklarını düşündüğünüz bir anda duyumsayacakları mesafeden yüzlerine doğru bir koku gelsin. Ardından "çocuklar bu kokuyu içinize çekin" deyin. Dikkatlerinin kokuya yönetin. Koku olayının önemini yazının en sonuna sakladım. Önce yazımızın konusu olan "bellek neymiş, ne işe yarar ve nasıl kullanılırsa azami istifade ederiz?"; ona bakalım.

Bedenimiz bir donanım ise ona yüklediğimiz veya hatırlatma yaptığımız her konu ve bilgi birer yazılım. Donanım eğer fabrika çıkışında bir sorun yoksa herkeste var. Yazılımı ekleyip kullanmak ise kişiden kişiye değişen bir durum. Eğer bu konuda istekliyseniz bu yazı size küçük farklıkların bellekte büyük değişimlere nasıl vesile olduğunu anlatacak. Önce teknik birkaç konuyu yazalım.

Duyusal bellek

Bizim gibi bir anne korumacılığı ile çocuk olduğunuzu değil de sizin sevgilinizle bir piknik olayı içinde olduğunuz varsayalım. Bunu devasa bir ekrana yansıtıyorum. Pitikare piknik örtüsünden tutun da giydiğiniz kıyafetler ve yerde duran yiyeceklerin tamamını hayal edin. Çevreden gelen tüm koku, ses ve görüntüyü olduğu haliyle düşünün. Duyusal bellek tüm olayın başlangıç evresi... Biraz önceki tüm anlar duyusal bellektedir. Bu tutma hali bir an ile birkaç saniye arasında değişir. Sevgiliniz gitarda Love Story çalarken şarkıya ve mimiklerine verdiğiniz dikkat duyusal bellekte tutulurken etrafta koşuşturan çocukların sesleri asla tutulmaz. Çünkü çocuklar sevgilinizden rol çalamayacak kadar sizin ilgi alanınızın dışındadır.

Kısa süreli bellek

Sevgilinizin Love Story'sindeki tüm notalar şimdi dikkatinizi oraya yoğunlaştırdığınız için kısa süreli hafızada beklemektedir. Artık bu anıyı unutup unutmamanız ilişkinizin devamına bağlı. Ben her birinizin ilişkisinin nasılını bilemediğim için artık bir yorum yazamayacağım. Eğer işler yolunda gidiyorsa anılarınız muhtemelen bir ömür sizinle kalacaktır. Fakat burada kanalı değiştirdim. Kısa süreli bellek için şimdi ekranda uluslararası matematik olimpiyatında Pi sayısının bilmem kaçıncı basamağındaki sayıyı şaşırmadan ezberle gelen bir öğrenciyi izliyoruz. Bu öğrenci Rajan Mahadevan... Guiness rekorlar kitabına adını yazdırdı. Dünyadaki bu konseptte yarım düzine insandan sadece biri. Rajan Pi sayısının ilk 10.000 basamağındaki herhangi bir rakamı çok çabuk hatırlayabiliyor. Ayrıca sadece bir kere duyduğu 60 rakamlı bir sayıyı tekrar edebiliyor. Normal ölümlüler sadece gelişigüzel 7-10 arası rakamı hatırlıyoruz.

Rajan duyusal bellekteki bilgileri hatırlamak ve kısa süreli hafızaya atmak için kodlama kullanıyor. Öğrenme süreci burada başlıyor işte. Kodlamadan kastettiğim de zihinsel temsil oluşturmak. Örneğin,111 rakamını tek gözü, tek kolu ve tek bacağı olan Amiral Nelson'a benzetmiş. Kodlamada dört çeşit yöntem var. Görsel, akustik, anlamsal ve dokunsal... Zihin bilgiyi bu yöntemlerden biri veya daha fazlası aracılığıyla kodluyor. Görsel kodlama bir şeyin nasıl göründüğü, akustik kulağa geliş hali, anlamsal kodlama bir şeyin ne anlama geldiği ve dokunsal kodlama ise bir şeyin nasıl hissettirdiğini düşünerek oluyor.  Kısa süreli belleğe aktarılan bilgiler de burada en çok 30 saniye kalacaktır. Bu süre içinde bilgiyi biraz daha yoğurmak gerekecek. Yani özetle bu etapta bilgiler kısa süreli hafızada kodlanmazsa ve dikkat verilmezse yine unutulacaktır. Rajan dışındaki biz normaller için kodlamaya ek olarak not tutmakta faydalı olacaktır. Yetersiz not yetersiz hatırlamaya neden olur.

Uzun süreli bellek

Uzun süreli bellek için süreci bundan sonra sınıfta ders dinleyen bir öğrenci üzerine kuracağım. Yani ekranımızda benim ergen ders dinliyor. Uzun süreli bellek demek neredeyse sonsuz miktarda bilginin çok uzun zamanlı depolanması demek. Eğer benim ergen duyduğu dersi tekrar etmezse bilgiler kısa süreli bellekten direkt çöpe atılır. Kodlama yaptı, tekrar etti ve hatta bu dersi bir hayal ile birleştirirdi diyelim, geri getirilme potansiyeli yüksek biçimde beklemeye alınır. Gece uyumadan hemen önce tekrarlanan bilgiler eğer bir de sabah kalkar kalkmaz tekrarlanırsa unutulma ihtimali çok aza düşecektir. O günün bir hafta sonrası yapılan tekrar ise bilginin kalıcı biçimde kalmasını sağlayacaktır. Yani bu üçüncü ayakta uzun süreli bellek dış kulvardan atak yapar ve bilgileri orada tutar.

Özetleyecek olursak, beynimizin içinde tüm girdileri önemli olup olmadığına, ilgimizi çekip çekmediğine ya da bizi ilgilendirip ilgilendirmediğine göre tasnifleme yapan bir video var. Fakat bizim ilgimiz çekse, bizi ilgilendirse bile o bilgiyi ne yapacağımız tamamen bizim çabamıza bağlı. Yani donanım olsa bile yazılım işi sizindir.

Koku konusuna gelirsek. Yazının başında çocukları genellikle aynı yere götürdüğümü söylemiştim. Bunun sebebi mutluluk duygusu ile o yeri özdeşleştirmek. Yani çocukların buraya benimle veya bensiz her gelişlerinde mutlu olmaları için gizlice sebepsiz sebep oluşturmak. Kokuyu sıktıktan sonra dikkat çekmemin sebebi ise bu kokuyu her duyduklarında o yemyeşil yere gitmelerine gerek olmadan dahi mutluluğu hatırlamaları için zihinlerine çapa atmak. Mutluluk aslında her zaman bir tercihtir. Fakat ola ki eğer bu tercihi yapmakta zorlandılar, beyin devreye girsin. Kısaca onların mutlu olmaları için neden aramasını en aza indirmek. Beynin işleyişini bilirseniz onu nasıl kullanacağınızı da bilmiş olursunuz. Ben anne olarak elimden geleni yapıyorum; geriye bir tek benim ergenin ders çalışması kaldı.

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum