Tarih

Bilgisi Umman Olan Tarihçi: İlber Ortaylı Kimdir?


Ceren Ceylan 2 Eylül 16:02

İlber Ortaylı; sadece ülkemize değil, tüm dünyaya verdiği tarih dersiyle günümüzün en büyük profesörlerinden. Tüm dünyada ülkemizi temsil ediyor. Sadece bilgisiyle değil, ekranlardaki eğlenceli ve dobra tavırlarıyla gönüllerde taht kuruyor. Kıvrak zekası ve verdiği hazır cevaplarla herkesi kendine hayran bırakıyor.

İlber Hoca, övgü aldığı kadar eleştiri de alan bir tarihçi. Açıkçası İlber Ortaylı gibi -zannımca- bilge olan bir insanı eleştirmek için İlber Ortaylı olmak gerekir. Bazı eleştiri yazılarını gülerek okuduğumu söylemeliyim. Zaten bence eğer bizim ülkemizde politik görüş farketmeden, hem sağ hem sol kesim tarafından eleştirilen biri varsa; o doğru yoldadır demektir. Peki, O'nu İlber Ortaylı yapan nedir?

Hiçbir tartışma kazanılmaz, sonunda galip gelen sevgidir ve merhamettir.

İlber Ortaylı

Doğumu, çocukluğu ve ailesi

İlber Hoca'nın annesi Şefika Hanım, babası Kemal Bey'in yolları Avusturya'da kesişiyor. "Avusturya da ne alaka?" diyecek olursanız, dönemin Sovyet Birliği baskısı yüzünden Şefika ve Kemal çifti de -ayrı ayrı- dönemin Türk toprağı Kırım'dan göçüyor. 21 Mayıs 1947 tarihinde Avusturya'nın Bregenz şehrinde bu aşkın meyvesi İlber dünyaya geliyor. Küçük İlber 2 yaşına geldiğinde aile, Türkiye'ye göç ediyor.

Ortaylı, ailesinden bahsettiğinde Fransızca ve Rusça'nın sular seller gibi konuşulduğu bir evde büyüdüğünü söylüyor. Ayrıca annesi Şefika Hanım; o zamanlar gelenek ve göreneklerine sıkıca bağlı, kırmızı çizgileri olan bir kadın. Üç erkek çocuk büyüten annesi, -İlber Hoca'nın deyimiyle- üç haydutla uğraşan ama kitaplarına da çok bağlı bir anne. Babası hakkında ise "akşamları ve haftasonları ancak çocuklarıyla ilgilenebildiğini" söylüyor.

İlber Hoca, maddi durumu yetersiz ama bilgi birikimi ve kültür seviyesi yüksek bir ailede yetişmiş. Bu da tabii ki hocamızın kaderini etkileyen en önemli şeylerden biri olmuş. Katı ve kurallı bir ailede yetişmesi, bugünkü karakterinin şekillenmesinde görüyoruz ki büyük rol oynamış.

Çocuğunuzun ne kadar kabiliyetli olacağı ne iş yapacağı önemli değil, yaptığı işte sorumluluk alması önemli.

Marangoz mu olacak, bostan bekçisi mi olacak, savcı mı olacak... Ne olursa olur hayatta sorumluluk mühim!

İlber Ortaylı

Eğitim hayatı

İlkokulu Ankara'da okuyan İlber Ortaylı, İstanbul Avusturya Lisesi'nde hazırlık ve ortaokul birinci sınıfı okuduktan sonra Ankara Atatürk Lisesi'ne geçiyor. Atatürk Lisesi'nden ise 1965 yılında mezun oluyor. Lisans eğitimini Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih bölümünde 1970 yılında tamamlıyor. Asıl hayat şansı burada başlıyor diyebiliriz çünkü burada büyük profesör Halil İnalcık'la tanışıyor ve ondan ders alıyor. Halil İnalcık ile yolculuğu uzun seneler devam ediyor. Hatta yüksek lisans eğitimi Chicago Üniversitesinde İnalcık ile tamamlıyor.

"Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler" başlıklı tezi ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde 1974 yılında doktor, "Osmanlı İmparatorluğu'nda Alman Nüfuzu" adlı çalışmasıyla 1979 yılında aynı fakültede doçent oldu. İş hayatına hemen atılan Ortaylı, 1989'da başladığı Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde İdare Tarihi Bilim Dalı Başkanı görevini 2002 yılında bırakıp, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Tarihi anabilim dalı başkanı oluyor. İki yıl sonra da Bilkent Üniversitesi'ne konuk öğretim üyesi olarak görev yaptı. İşte bu çalışma, öğrenme ve öğretme aşkı O'nu İlber Ortaylı olma yolunda emin adımlarla yürütüyor!

Televizyonda İlber Ortaylı

İlber Hoca'nın ünü çoktan yayılmaya başladığında TRT'den hemen bir teklif geliyor ve 2004 yılında hafta sonları yayınlanan "İlber Ortaylı ile" adlı belgesel programıyla televizyon hayatına adım atıyor. Daha sonra NTV'de "İlber Ortaylı ile Tarih Dersleri" programıyla ekranlara devam ediyor. Hatta yakın zamanda Bloomberg HT kanalında "İlber Ortaylı ile Zaman Kaybolmaz" adlı bir program hazırlıyor. İlber Hoca şu an ekranların vazgeçilmez yüzü. O'nun katıldığı her program reyting alanında başarı yakalıyor.

Hatta sadece aktardığı bilgilerle değil, programlarda yaptığı dobra hareketler ve rahat tavırlarıyla samimiyet yakalıyor. Telefonu canlı yayında çalıyor ve açıp konuşuyor. Programda sohbet hocayı sarmıyor, biraz uyukluyor. Bakıyorsunuz ki, hoca sıkılmış "Hadi artık bitsin de eve gidelim. Uyuyacağım!" diyor. Hoca, konuşmak kadar dinlemeyi de seviyor. Program esnasında meslektaşlarını dinlerken hızlıca çayını içiyor. Özellikle yakın dostu Celal Şengör ile katıldığı programların tadına doyum olmuyor!

İlber Ortaylı ve kitaplar

İlber Hocanın akıllara zarar genişlikte bir kütüphanesi var. Kendisinin söylediğine göre 30.000'den fazla kitabı var ve 5.000 tanesini Galatasaray Üniversitesi'ne bağışlamış. Hatta devamlı kütüphaneleriyle ilgilenmeye çalışıp ilgili kitapları bir araya toplamaya çalıştığını ama çok zor olduğunu söylüyor. Odalarca kitap doldurmuş olan İlber Ortaylı "Mutfakta sadece yemek, çay pişmez. Mutfakta bile çalışın, kullanın her yeri!" diyor.

Kendisine ait 50'den fazla eser bulunuyor. Bunlar arasında benim favorim, Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatından bahsettiği eseri. Eser o kadar sağlam ki altını çizerek ve sindirerek okumaya kalkınca hayli zaman alıyor diyebilirim.

Bu kişiler devamlı Atatürk devriyle yarışacaklarını sanarak çıkmasınlar, o başka bir devir ve çok büyük adamların devriydi. Bırakın, böyle siyaset olmaz, böyle karşılaştırma olmaz. Yüz sene evveli ile nasıl karşılaştırılabilir? Yüz sene evveli ile kim yarışa çıkıyor?

İlber Ortaylı

Bir diğer okurken zevk aldığım eseri ise "Bir Ömür Nasıl Yaşanır?". Bu kitabın her kitaplıkta olması gerektiğini düşünüyorum. İlber Hoca, kitapta birçok öneride bulunuyor hayata dair. Gezdiği, gördüğü yerleri anlatıyor. Dobra dobra "Şuraya gidin, buraya gitmeyin!" diyor. Bu arada kendisi hem okuyarak hem de gezerek öğrenenlerden. Gençlere bu konuda bir tavsiyede bulunmuştu.

Dünyanı görmeden hiçbir şey ifade edemezsiniz. Benim meşhur tavsiyemdir. Mektebi bitirir bitirmez evlenip de mobilyacı dükkanı gezeceğinize dünyayı gezin.

İlber Ortaylı

İlber Hoca'dan tavsiyeler

Yazının son kısmında İlber Hoca'nın tavsiye ettiği kitapları ve müzik listesini paylaşayım. Örneklerden de göreceğiz ki kendisi tam bir kitap ve müzik gurmesi!

Önerdiği kitaplar:

  • Osmanlı İmparatorluğu - Halil İnalcık
  • Batı Doğu Divanı - Goethe
  • İnce Memed - Yaşar Kemal
  • Yüzbaşının Kızı - Puşkin
  • Kral Lear - William Shakespeare
  • Semerkant - Amin Maalouf
  • Karamazov Kardeşler - Dostoyevski
  • Kambur - Şule Gürbüz
  • Suyu Arayan Adam - Şevket Süreyya Aydemir
  • Devlet-i Aliyye - Halil İnalcık

Önerdiği müzikler:

  • Beethoven/Symphonies Nos 5&7 – Viyana Filarmoni Orkestrası
  • Chopin/Nocturnes – Fazıl Say
  • Violin Concertos – David Oistrakh
  • No: 3 – Vladimir Ashkenazy, Londra Senfoni Orkestrası
  • The Piano Masters – Arthur Rubinstein
  • Mozart/Complete Piano Concertos – Daniel Barenboim

Ne mutlu bize ki samimiyetiyle, dobralığıyla, tarihi masal gibi anlatımıyla, alçak gönüllülüğüyle, kıvrak zekası ve o şirin kahkahasıyla ülkemizin dünyadaki gururu İlber Ortaylı'yı canlı canlı izledik. Umarım böylesine hazinemiz olan insanların değerini hep, yaşarken anlarız.

Bu yazıyı kargala!
1 Yorum
sena8yilmaz
sena8yilmaz
19:32 @ 02.09.2022
Biyografisi ancak bu kadar güzel anlatılabilirdi. Kesinlikle herkesin kitaplığında olması gereken bir kitap, Bir Ömür Nasıl Yaşanır? Çok kısa ve net bir şekilde yazılmış güzel bir yazı.