Kripto

Bitcoin Geleceğin Ekonomisinde Olacak Mı?


Uğur İşçeviren 15 Kasım 12:42
Yakın zamanda gerçek olması muhtemel bir öngörü var. Bitcoin 100.000 $ olacak. Peki bu değer Bitcoine ait gerçek değeri yansıtır mı? Şimdiki 60.000 $'lık değeri doğru bir değerleme midir? Bu cesur tahminlerin gerçekliğinden yana sıkıntı yok. Piyasada Bitcoine dair birçok söylenti ya da haber dolaşıyor. Dolayısıyla özellikle ülkemizde ve dünyada birçok insan bu yeni dijital para ekonomisine dalıyor. Bu noktada yeterli bilgiye sahip olmadan fiziksel varlığını, dijital varlığa dönüştüren birçok insan üzgün. Ancak kısaca dijital ekonomi diyebileceğim bu kavramların yarattığı tahribatın suçlusu kendileri mi yoksa "oynayanlar" mı? Peki kripto piyasasının yakın geleceği nedir ya da gelecek var olacak mı? İşte bu soruya iki yaklaşım var. Bir yaklaşım 2025 itibari ile kriptoların alternatif değil ana akım olacağı. Diğeri ise karşılıksız basılan Amerikan doları evine döndüğünde kriptoların değersizleşip küçüleceği ya da gayri meşru ticaretin ötesine geçemeyeceği.

Bitcoin temel değere sahip mi?

Ne olacağını elbette zaman gösterecek. Nitekim eğer bundan 10 yıl öncesine göre geldiğimiz noktayı kimse tahmin edemezdi. Pandemi sürecinin sonrasında bu piyasada artık 2 trilyon $'lık bir hacim var. Grafik oluşturma, teknik analiz, direnç seviyeleri, grafiklere bakmak ve onlarda kalıpları görmek, mumlar, pumplar... Bir sürü süslü teknik terim... Hepsinin sonunda bağlandığı yer ise şu: "Projenin temeli sağlam."
Bu ifadeyi ele alırsak Bitcoinin bir temel değeri var mı? Şöyle geliştireyim. Geleneksel yaklaşıma göre temel değer, bir varlık tarafından üretilen değer anlamına gelir. Yani mesela bir ağaç piyasadaki şirket ise onun temel değerini belirleyen şey ürettiği mahsülün miktarıdır. Ne kadar mandalina varsa o kadar değer arz eder. Klasik olarak bir şirketin hissesi karlılığına bağlıdır. Apple, hissedarlarına açıkladığı kar ile değerlenir. Standart olarak fiyat/kazanç ile ilişkilidir. Gayri menkul için fiyat ve temel değer olarak kira ile ilişkilidir. İnsanlık, altına bir değer yüklemiştir. Altın, mücevher, diş dolgusu veya elektronikte kullanımına dayalı olarak da temel bir değere sahiptir. Eritilebilir, az bulunurdur. Ama sadece bu değil; kabul edilmiş ve sağlam bir değeri var olduğu için altındır. Peki bu saydıklarımın hangisi Bitcoin ve diğer kriptolar için mevcut? Ne yazık ki hiçbiri... İtibari bir para birimidir. Yani birileri(?) ona -insanlık değil- değer arz ettikleri için kıyaslamaya tabi bir değeri vardır. Karşılık gelen varlıkları veya getirileri yoktur. İşte tam olarak bu, temel bir değer belirlemeyi zorlaştırır.

1 yılda %300'e varan değişim

Geçtiğimiz ay İngiliz bankası Standard Chartered Bank Bitcoin için 2021 sonunda 100.000 $'lık bir hedef koydu. Birçok banka ve kuruluş Bitcoin üzerinden ödeme almaya başladı. (En başta da Tesla idi ama iki ay sonra geri adım attı. Musk bu işin neresinde?) Yani bir çeşit ödeme aracı ve ticari döngünün evrensel standardı olmaya gidiyor Bitcoin. Kimilerine göre... Çünkü buna karşı çıkan birçok otorite de var. İki önemli sebep koyuyorlar. Birincisi ödemeleri işlerken ortaya çıkacak olan sayısal karmaşanın ve merkeziyetsizliğin getirdiği kayıt zorluğu. Tahminim o ki teknoloji bu sorunun üstesinden gelecektir.
Ancak teknolojinin yetmeyeceği diğer bir sorun var. Bitcoin çok oynak. Yani eğer söylendiği gibi bir değerlendirme aracı olacaksa daha stabil bir hal alması gerek. Bu sebeple sabit bir değer sağlayabilen dijital para birimlerinin, ödeme araçları haline gelme olasılığı daha yüksektir. Mesela tether... Diğer türlüsü güvenli değil. Hem alıcı hem de satıcı için... Kim dün 10 birim paraya aldığı ürünün bugün 6 birim para olduğunu görmek ister ki? Bu yüzden Bitcoini resmi para birimi olarak kabul eden El Salvador'un durumu hala belirsiz. Dijital dönüşüme ayak uyduran bir öncü mü yoksa patlamaya hazır bir ekonomi mi? Üstelik ülkede bu konuyla ilgili birçok protesto ve isyan da çıktı. Özellikle ticaretle uğraşanlar tarafında... Yani El Salvador'da esnaf ayakta!

Sınırlı arz, sınırsız altcoin

Aslında arzı üzerinden bakarsak; Bitcoin de altın gibi, arza bağlı değerini saklayabilen bir maden. Altın her zaman değerini korur. Çünkü her yıl çıkarılan altın miktarı piyasadakinin yaklaşık 1/60'ı kadardır. Bu oran Bitcoin için 50 kat olarak yazılmıştır. Yani piyasadaki miktar ile kazılan maden oranı altına yakın. Ancak yine de bir sene içinde 30.000 $'ı da gördü; 60.000 $'ı da. Çünkü fiyatlar sadece arza bağlı değildir. Bitcoin şu an bir temel değer barındıramıyor.
Bu nokta belirsiz. Ancak hiçbir şey olmasa bile muhakkak birşeyler olacak. Yani Bitcoin bir alan açtı. Rakip blok zinciri Etheryum muazzam bir protokole dönüştü ve belki de gelecekte Bitcoinin yerini alacak. Daha stabil, daha güvenilir bir halde... Bitcoin varsayımlarda geleceğin en güçlü parası olacak gibi duruyor ancak sınırsız sayıda alttan gelen proje var. Belki hepsi dağılacak ve piyasa Etheryum gibi güçlü bir standarda tabi olacak. Belki de Bitcoin güçlü kalacak. Ama her halükarda para dijitalleşecek. Ya kriptolar ile ya da mevcut paraların dijitalleşmesi ile... Bunun karşısında durmak artık imkansız. Çözülmesi gereken bir sorun var: Bankacılıktan uzak ve dijital ekonomik hizmetlere erişemeyen 2 milyara yakın insan! Ben -temel değeri noktasında her ne kadar şüpheli olsa da- "geleceğin Bitcoinde (ya da kripto paralarda; belki de Etheryumda) olduğuna" inananlardanım. Ama geleceğin ne zaman geleceği konusunda hala şüphelerim var.
Bu yazıyı kargala!
0 Yorum