Aile & Çocuk

Çocuklarda Duygu Düzenleme Becerisi ve Kontrolü


Mehtap Temur 29 Temmuz 11:57
Bu haftaki konumuz, çocuklarda duygu düzenleme (regülasyon) becerisi. Şu soruyla başlayalım: Çocuğunuz bazen çok ağlıyor fakat siz neden ağladığını anlamakta güçlük mü çekiyorsunuz? Öfke patlamaları yaşıyor ve sakinleşmesi çok mu sürüyor? Belki de çocuğunuz duygularını düzenlemede zorlanıyor ve siz bu konuda kendinizi çaresiz hissediyorsunuz. Özellikle yeni ebeveynlerin bu konuda çok sıkıntı çektiği aşikar. Öncelikle duyguların işlevi neler; ona bakalım? Duygular, bizi eyleme geçirir. Bir düşünce ya da bir durum karşısında bize yön verir. Duygularımızı sağlıklı bir şekilde yönetmeye başladığımızda daha huzurlu olduğumuzu fark ederiz. Bu nedenle duygularımızın bizim üzerimizdeki etkisi çok büyüktür.  Duygularımızı fark edip onları yönetebilmeyi, içinde bulunduğumuz çevreden aldığımız tepkilerle ve gözlemlerimiz sonucu öğreniriz.  Araştırmalar diyor ki; "duygu regülasyonu düşük olan çocuklar, onları zorlayan duygusal deneyimlerle başa çıkmakta zorlanıyorlar. Bu nedenle daha fazla saldırganlık eğilimi ve riskli davranışlar gösteriyorlar."

Güvenli bağlanma

Çocuklarda duygu düzenlemenin en temel dayanağı, anne-bebek arasındaki bağlanma sürecidir. Hamilelik döneminden itibaren anne ile duygusal iletişimde olan bebek duygularını düzenleme becerisini anne ile kurduğu bağlanma ilişkisi ile geliştirir. Eğer bebek bağlanmayı gerçekleştiremezse bu travmatik durum ilk olarak onun duygularına yansıyacaktır.  Annenin de bebeğine güvenli bağlanmasına olumsuz etkileyen bazı durumları olabilir. Örnek olarak; annenin doğum öncesi duygusal anlamda zorlayıcı bir dönem geçirmesi, kaygılı yaklaşımlar(aşırı koruyucu tutum), doğum sonrası depresyon, annenin kendi duygu regülasyonunu sağlayamaması diyebiliriz. Kaygılı- öfkeli ebeveyn, çocuğunun duygu düzenlemesine yardımcı olamaz. 0-2 yaş döneminde duygu düzenlemede ebeveyn desteği çok önemlidir. Mesela; bebek ağlıyorsa anneye beni sakinleştir mesajı vermek istiyordur. Anne sakin olup onu kucağına alıp sakinleştirdiğinde bebek duygularını düzenlemeye başlar. Bebekle kurulacak tensel temas ve göz iletişimi çok önemlidir.

Ebeveynlere öneriler

Çocuğunuz olumsuz bir duygu yaşadığında ve olumsuz bir davranış sergilediğinde şu soruları sormalısınız: Öncesinde ne oldu? Çocuk şu an da ne hissediyor? Nasıl davranıyor? Ben su an da nasıl hissediyorum?  Ne yapıyorum? Nasıl tepki gösteriyorum? Peki ya şimdi çocuk nasıl davranıyor? Bu soruların cevaplarını bulduğunuz zaman, duygu düzenleme konusunda strateji oluşturabilirsiniz. İlk kural; hiçbir duyguyu  küçümsemeyin ve aşağılamayın. Sizin için anlaşılır ve makul olmasa da çocuğun hissettiği duygu sebebiyle utanmasına, vicdan azabı duymasına, kendisini yetersiz hissetmesine sebep olmayın. Kendi duygularınızı paylaşarak çocuğa model olabilirsiniz. Örneğin; “Bugün içimde hava nasıl? diye bir soru sorarak önce kendi duygu durumunuzu çocuğunuza söylersiniz. Ondan da sorunun cevabını alırsınız. Etrafınızdaki insanların duygu ifadelerine duyarlı olunuz. Mesela eşiniz akşam işten döndüğünde; “Biraz üzgün görünüyorsun. Seni üzen bir şey mi var?“ diye sorduğunuzda çocuğunuza "bir başkasının yüzüne bakarak onun yaşadığı duyguya ilişkin tahminde bulunabilirsin" mesajını vermiş olursunuz. Duyguları kendisine ve başkasına zarar vermeden ifade etmeyi öğrenmesi için etkinlikler planlayın. Mesela, duygu kartları oluşturun.

Duygu termometresi hazırlayın

Yaşanılan duyguların geçici olduğunu ona anlatın. Bazen aynı anda bir çok duygu yaşanır. Duyguların yoğunlukları değişir. Bir duygu termometresi hazırla ve ona sor. “Öfkene 1 ile 10 arasında bir puan versen, kaç puan verirsin?”  Böyle bir soru öfkenin derecesini anlamaya yardımcı olur. Başka duygular içinde bu termometreden faydalanmak işe yarar.  Basit bir kurabiye adam resmi çizip yaşadığı duyguyu bedeninde resmetmesini sağlamak, çocuğun duygusunu daha iyi regule etmesine yardımcı olur.

Ceza yerine sakinleşme köşesi

Evinizin bir köşesinde sakinleşme köşesi oluşturun. Bu köşeye; balon (nefes egzersizi için), yumuşak ve tüylü oyuncaklar, lego parçaları, stres topları, boya kalemleri, kağıt, kinetik kum vb. koyup bu materyallerden faydalanın. Duygu düzenleme konusunda ne kadar etkili olacağını tahmin bile edemezsiniz.
Son olarak kitap ve film önerilerinde bulunmak istiyorum. İlk olarak çocuklarla izleyebileceğiniz bir film olan Ters-Yüz. Kitap olarak da Duygular mutfağı, Çocuklar ve Ergenlerde Duygu Düzenleme Becerisi isimli kitapları öneriyorum. Bir sonraki yazıma kadar karga.la da kalın. 
Bu yazıyı kargala!
0 Yorum