Otomotiv Spor

Dalgalanma Problemi Aşılabilecek Mi?


Tuna Tanyolaç 6 Mart 14:30

F1 2022 sezonu öncesi, Barcelona testleri tamamlandı. Testlere dalgalanma (porpoising) problemi damga vurdu. Araçlardaki büyük tasarım değişiklikleri sebebiyle; yeni bir çağın başlangıcı olarak kabul edebileceğimiz bir sezona başlamak üzereyiz. Araçlar yeni tasarım yanında, daha da önemlisi yeni bir felsefeye sahip. Aslında pek de yeni olduğunu söyleyemeyiz. Çünkü geçmişte kullanılıp yasaklanan bir sisteme geri dönüş var: Yer Etkisi (Ground Effect). Araçların yakın takipte yaşadığı kirli hava problemini çözmek için geri getirilen bu sisteme bir bakalım. Neler getirdi nelere yol açtı inceleyelim.

İlk yer etkisi denemeleri

Yer etkisi, 2022 sezonu öncesi dalgalanma problemi ile gündeme oturdu demiştik. Peki bu fikir nasıl başlamıştı? Uçak kanatlarının onları yükseltmeye yarayacak tasarımının tam tersinin, aracın tabanına uygulandığını düşünün. Bu alçak ve yüksek basınç kuralının terse çevrimi araçların yere basma kuvvetini ciddi şekilde artırdı. Bu fikri 70'lerin sonunda Lotus takımının başını çektiği bir grup pistlere uyarladı. Aracın altındaki hava kanalları yan eteklerle de desteklenince virajlarda yüksek hızlara ulaşabilen bir araç ortaya çıktı. Bu durumu başka takımlar da kullanmaya çalıştı, bazıları ise itiraz etti. Yüksek viraj hızları o dönem güvenlik açığı da oluşturduğundan hem de rekabeti dengelemek için FIA bunu 1983 yılında yasakladı.

Şimdi neden yer etkisine döndük?

Formula 1' de aerodinami eski yıllardan beri önem taşıyordu. Fakat geçmişteki mühendislik ve parça kalitesi aerodinamiden şimdiki verimi alacak düzeyde değildi. Yer etkisi yasaklandıktan sonra takımlar tekrar kanatlar ve hava akışı üzerine yoğunlaşarak yere basma kuvveti (downforce) elde etmeye odaklandılar. Günümüzde bu durum o kadar ileri gitti ki teorik anlamda F1 araçları belli bir hızın üstünde bir tünelin tavanında baş aşağı gidebilecek seviyeye ulaştılar. Fakat bunun kötü yanı ise F1 de heyecanı ve geçişi önlemesiydi. Bu sistemde aracın arkasında muazzam bir kirli yani akışı bozuk hava oluşuyordu. Bu durum da yakın takip eden aracın yol tutuşunu bozuyor ve geçişi zorlaştırıyordu. İlk çözüm DRS (sürtünme azaltma sistemi) ile geldi. Fakat bu da haksız rekabet etkisi yaratıyor, önde giden pilotu çaresiz bırakıyor, geçişin doğallığını bozuyordu. DRS' nin kalkması da yakın gündemdeki takvimde. Bu yüzden yakın takip ve geçiş sayısını artırmak için yer etkisine geri dönüldü. Bu sefer de dalgalanma problemi ortaya çıktı.

Dalgalanma (porpoising) problemi nedir?

Dalgalanma problemi İngilizceden gelen yani bir cins yunus (Porpoises) hareketine benzeyen olay. Araç yere basma etkisi ile yere o kadar yaklaşıyor ki temas edecek noktaya geliyor. Temas noktasında yer etkisi ortadan kalkıyor ve araç yükseliyor. Yükselince tekrar yere basma etkisi alıyor ve alçalıyor. Bu rutin dışardan yol bozukmuş da araç sekiyormuş gibi görüntü oluşturuyor. Bu zıplama pilot konforunu bozduğu gibi temas sırasında tabana gelecek zararlarla aracın yarış sonuna kadar performansını korumasını da etkileyecek gibi duruyor. Bu durumun muhtemel çözümlerinden biri daha önce yasaklanmış olan aktif süspansiyon sistemi olabilir. Düzlüklerde sertleşen sekmeyi önleyen, virajlarda daha uygun hale gelerek yol tutuş sağlayan sistem olabilir. FIA bu konuda geri adım atmazsa bu sorunu kendince çözebilen takımlar bir adım öne çıkacak gibi duruyor.

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum