Gündem Kitap & Edebiyat

Doğa Aktivisti Hayrettin Karaca Ve Tema


Başarılı girişimciliğini, çevresel aktivizmi ile birleştiren Hayrettin Karaca kimdir? Doğal dünyamızın korunması ve idaresi için ömür boyu yorulmadan çalışan Karaca, neler yapmıştır? Doğa aktivisti Hayrettin Karaca ve TEMA... Hayrettin Karaca, Türkiye'de doğal çevre hareketinin ''dedesi'' dir. 1922 senesinde Bandırma'da dünyaya gelen Karaca, Kırım muhaciri bir ailenin oğludur. Babasının kurmuş olduğu triko üretim işini genç yaşta devralıp, aile geleneğini sürdürmüştür. Sanayi alanında başarılı olan Karaca, Türkiye'de aktif ihracat devrini yıllar önce başlattı. Bu yüzden çok sayıda sanayici ve iş insanına da örnek oldu. Fakat, edebiyata ve doğaya olan ilgisine uzun süre sessiz kalamadı. Bir süre sonra şirketini oğluna devredip, Anadolu ziyaretlerine başladı.
''Ben sanayici olmak istemiyordum. Edebiyatla ilgilenip, kalan zamanımı doğayla iç içe geçirmekti tek istediğim. Fakat, o günlerde babamıza karşı çıkmak söz konusu bile olamazdı.'' Hayrettin Karaca
Hayrettin Karaca, çevre koruma konusunda önde gelen bir eğitimci ve aktivisttir. Üstelik doğanın büyük savunucusu ve destekçisidir. Aynı zamanda Halk tarafından tanınan ve sevilen biridir. Karaca, 1970'li yıllarda Türkiye'nin hemen her yerini gezdi. Gezileri sırasında ülkenin pek çok yerinde endişe verici işaretler gördü. Genel olarak çevresel bozulma, ve özel olarak toprak erozyonu konusunda gördükleri, doğanın geleceğine yönelik kaygılarını artırdı. Çeşitli bitki türlerinin nesli tükenmek üzere ve otlaklar yok oluyordu. Ormanlardaki ağaçlar bilinçsizce kesiliyordu. Aşırı gübreleme, aşırı sulama ve verimsiz tarım teknikleri toprak erozyonuna yol açıyordu. Bu yüzden sessiz kalamayacağını anlayan Karaca, durumu belgelemeye başladı. Türkiye'nin doğasının karşı karşıya olduğu tehditler konusunda yetkilileri ve kamuoyunu bilgilendirdi.

Karaca Arboretum'u

Erozyon, Türkiye'nin yüzölçümünün yaklaşık yüzde 90'ını etkiler. Sanayi ve kentsel genişleme, tarım arazileri üzerinde gerçekleşir. Meşe ormanları kesilip yerine çamlar dikildikçe ya da hiç kesilmedikçe, ormansızlaşma hızla devam eder. Çevresel bozulma tarımsal verimliliği azaltır, kırsaldan kente göçü de hızlandırır. Aynı zamanda Türkiye'nin yüksek biyolojik çeşitliliği için ciddi bir tehdit oluşturur. Bu nedenle Hayrettin Karaca1980 senesinde Yalova'daki arazisinde 14.000'den fazla tür, alt tür, ağaç çeşidi ve 3800 otsu bitki ve diğer türlerdeki çok yıllık bitkileri barındıran bir Arboretum kurdu. Yurt içi ve yurt dışında gezdiği her yerden tohumlar topladı. Böylelikle burayı Türkiye'nin endemik bitkilerinin üreme alanı haline getirdi. Bugün Yalova'daki Karaca Arboretum'u, botanikçiler arasında hızla küresel bir takipçi kitlesi kazanan, Türkiye'nin ilk özel Arboretum'udur. Dünyanın her yerindeki botanikçiler tarafından bilinmektedir. Burası aynı zamanda tehlike altındaki bitki türleri için de, bir gen koruma merkezidir. Yılda iki kez yayınlanan Arboretum Magazin ise, bilim insanlarının araştırma ve görüşlerinin yayınlandığı bir forumdur.
https://youtu.be/whz53gkhjgM

TEMA (Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı)

Hayrettin Karaca, 1992 senesinde iş adamı Nihat Gökyiğit ile birlikte, bir çevre hareketi olan TEMA vakfını kurdu. TEMA'nın misyonu; özellikle toprak erozyonu, ormansızlaşma, biyolojik çeşitlilik kaybı ve iklim değişikliği olmak üzere çevre sorunları hakkında halkı bilinçlendirmektir. Hayrettin Karaca, toprak erozyonuyla ancak kırsal alanlardaki yoksulluğu azaltarak mücadele edilebileceğini savundu. TEMA bu nedenle yerel halk için alternatif gelir fırsatları yaratan bir proje modeli olarak hayata geçirildi. Projenin içeriğinde; arıcılık, yem bitkileri üretimi, hayvancılığın geliştirilmesi, iyi tarım uygulamalarının tanıtılması, eko-turizm, mera rehabilitasyonu, meyve yetiştiriciliği, bahçecilik, ağaçlandırma ve çiftçilere toprak ve teknik konularda eğitimler yer alır. Karaca TEMA'yı bir halk hareketi olarak değerlendirdi. Çevreci aktivizmi nedeniyle Türkiye'de tanınan ve sevilen bir halk figürü haline geldi. Özellikle çocukları ve gençleri doğayı korumanın önemi konusunda eğitti. TEMA vakfının kurulduğu 1992 senesinden bu yana ülke genelinde sürdürülebilir kırsal kalkınma, ağaçlandırma, biyolojik çeşitliğin korunması ve sürdürülebilir arazi yönetimi konularında 150'den fazla tanıtım projesi tasarlandı ve yürütüldü. Bunlar arasında, ülke çapında 81 ilde 81 Orman Projesi, Sakin Ağaçlara Sevgi Projesi ve birçok Hatıra Ormanı Projesi yer alıyor.

TEMA yapılanması ve faaliyetleri

TEMA toprak erozyonu ve ormansızlaşmanın yol açtığı çevresel ve ekonomik tehditler konusunda kamuoyunu bilinçlendirmek için güçlü bir eğitim programının hayati önem taşıdığına inanmaktadır. Bu yüzden 80'den fazla kitap yayımlamış ve milyonlarca insanın katıldığı eğitim programları düzenlemiştir. Ayrıca TEMA tarım ve orman alanlarının korunması için açtığı veya müdahale ettiği çok sayıda davayı da kazandı. Bugün TEMA'nın yüzbinlerce gönüllü üyesi, üniversite kulüpleri, temsilcileri var. Zamanlarını ve uzmanlıklarını ücretsiz olarak sunan pek çok bilim insanı ve hukuk danışmanı var. Çoğu genç olmak üzere tam zamanlı çalışanları da var. TEMA, çocuklara ve gençlere olan düşkünlüğüyle de tanınan Hayrettin Karaca adına öğrenci bursları da vermektedir. Uluslararası düzeyde 1998 senesinde TEMA-D (Almanya), TEMA-NL (Hollanda), TEMA-EU (Belçika) Avrupa'da kurulmuş ve çalışmalarına devam etmektedir. Karaca 1992 senesinde UNEP 500, 1998 senesinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Üstün Hizmet Ödülü ve 2013 senesinde BM İnsan Ormanları ödülü dahil olmak üzere birçok ödül almıştır.
''Malım bana diğerlerinden daha fazla hak vermemeli.'' Hayrettin Karaca, 2012 ödülü
Kırmızı kazağıyla bir ikon haline gelen doğa aktivisti toprak dede Hayrettin Karaca, geçtiğimiz sene 97 yaşında yaşamını yitirdi. TEMA vakfı hem doğa, hem de eğitim faaliyetlerine devam ediyor.
Bu yazıyı kargala!
0 Yorum