Sağlık

Endojen Viruslar ve Viral Gen Aktarımı Nedir?


Umut Kal 20 Ekim 17:17

Hastalıklardan korunmak için küçükken aşı olmaya başladık. Biraz daha büyüdüğümüzde hapşırdığımızda ağzımızı kapattık. Kendimizi izole ettik. Ortak eşya kullanımını kestik. Patojen viruslardan korunmak veya başkalarını korumak için gerekenleri yaptık. Viruslardan korunmak için ne kadar çabalarsak çabalayalım yıllar önce virusla enfekte olan atalarımızın bizlerde bıraktığı endojen viral elementlerden korunmak için yapabileceğimiz bir şey yok. Ne demek istediğimi yazının devamında açıklayacağım.

Persiste enfeksiyon

Viruslar yeryüzünde en çok bulunan mikroorganizmadır. Bakterilerden insanlara kadar konakçı genişliğine sahiptirler. . Onkolitik virus yazımda virusların zorunlu hücre içi parazit olduğuna ve çoğalma yöntemlerine değinmiştim. Tarih öncesi zamandan beri varlığını devam ettiren viruslar bu kadar canlıda sadece hastalıklara sebep olmaz. Viruslar bir konakçıya yerleştiklerinde canlılığını devam ettirmek ister. Konakçıyı hasta etmek ya da öldürmek amaçları değildir. Patojen viruslar, kısa süreli enfeksiyon yapar ve evrimsel açıdan başarısız viruslardır.

Bir de persiste (daimi) enfeksiyon dediğimiz enfeksiyonlar vardır. Persiste enfeksiyon yapma yeteneği olan bir virusla enfekte olduğunuzda hayatınız boyunca o virusu taşırsınız. Buna örnek olarak endojen viruslardan bahsedelim.

Retrovirus genomunun konakçı DNA'sına yerleşmesi

Endojen retrovirusların çoğalma mekanizmasını kısaca açıklayalım. RNA genomuna sahip olan retroviruslar hücreyi enfekte eder. Sitoplazma içerisinde RNA genomunu DNA'ya dönüştürür. Bu DNA çekirdeğe girer ve konak hücrenin DNA'sına yerleşir. Böylece senelerce konakçı genomuna yerleşik halde kalır. Konakçı hücresi var oldukça virus da oradadır. Yerleşmenin eşey hücrelerinde olduğunu düşünürsek enfekte canlı üredikçe var olan her bir canlıda virusun genetik materyalini taşır. Böylelikle virus ebediyen varlığını sürdürecektir.

Viral RNA'dan DNA sentezi reverse transcription olarak adlandırılır. RNA'ya bağımlı DNA polimeraz, tek iplikli bir RNA molekülü okuyup tek iplikli DNA üreten bir DNA polimeraz enzimidir. Bu enzim, ayrıca, RNA tek iplikli cDNA şeklinde okunduktan sonra çift iplikli DNA oluşmasında da görev alır.

Reverz transkriptazın keşfi virusların biyolojisini daha iyi anlamamıza yol açtı. Reverz transkriptaz kullanılarak laboratuvarlarda enzim sentezlenmesi, PCR analizlerinin daha kapsamlı yapılabilmesi ve bir sonraki yazımda da bahsedeceğim CAR-T tedavisinde virusların yer edinmesinde önemli etkiye sahiptir. 1975 yılında reverz transkriptazı keşfeden ekip Howard temin, Dawid Baltimore ve Renato Dulbecco Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nü aldılar.

2001 yılında insan genomunun sekans analizinin yapıldığı bir çalışma insan genomunun %48 inin virus kaynaklı olduğunu gösterdi. Babun embriyosunun SYN katmanında HERV-W isimli retrovis kalıntısı vardır. HERV-W retrovirusu kılıf proteinini kullanak plasentada füzyonu sağlar. Bu durum plasenta oluşumunun bir yerde viruslara bağlı olduğunu gösterir. Carl Zimmer "Viruslar olmasaydı hiçbirimiz olmazdık." diyerek virusların evrimdeki yerine güzel bir vurgu yapmıştır.

Endojen viruslara örnekler

Parazitik eşek arıları üremek için tırtıla, larvalarını aktarır. Tırtılın içerisinde büyüyen larvalar daha sonrasında tırtılın içerisinden çıkar. Normalde tırtılın bağışıklık sisteminin larvara karşı harekete geçip öldürmesi gerekir. Endojen polydnavirus tırtıldaki bağışıklığın bastırılmasını sağlar. Bununla da kalmayıp tırtılın davranışlarını larvaları koruyacak şekilde şekillenmesini sağlar.

Ayrıca botoks uygulamasını aranızda yaptıranlar vardır. Botoks işleminde Clostridium botulinum adlı bakterinin felç edici toksini kullanılır. Bakterinin bu toksini sentezleyen gen bölgesinin bakteriofaj özellikli olması kaynaklıdır.

Yani aslında endojen viruslar biz fark etmesek de hayatımızın birçok kısmında bize eşlik etmekteler. Zimmer'ın dediği gibi... Bu yüzden aslında "iyi ki varlar".

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum