Kitap & Edebiyat

Kırmızı Ve Siyah - Stendhal Ve Julien


Kırmızı ve Siyah, diğer adıyla Kızıl ile Kara, Fransız romantizminin en parlak döneminde ortaya çıkmış bir eserdir. Psikolojik yazınların ustası, mahlası Stendhal olan yazarın asıl adı Marie-Henri Beyle'dir. Stendhal yirminci yüzyıl için yazarken, on yedinci yüzyılın rasyonalizmini ve on sekizinci yüzyılın ampirizmini de sürdürür. Ayrıca on dokuzuncu yüzyılın sonlarındaki Gerçekçilik ve Natüralizmin bilimsel ruhunu da ortaya çıkarır. Stendhal'ın kişisel mutluluk sistemi olan Beylizm, romantik ve gerçekçi etkilerin tuhaf bir kombinasyonunu gösterir. Onun ideali romantiktir ve aynı zamanda on sekizinci yüzyıl epikürcülüğünün bir modifikasyonudur. Stendhal'ın, insanın deney yoluyla mutluluğu sistemize etme yeteneğine olan güveni, Comte'un pozitivizminin iyimserliğini ilan eder. Üstelik bu da natüralizmin bilimsel iddialarının formülasyonunda fazlasıyla etkilidir.

Stendal ve tarzı

Romantik özellikler, Stendhal'ı gerçekçi veya klasikçi yapan özellikler tarafından sürekli bastırılır. Yazar gerçekçiliğe, özellikle de titiz bir dürüstlük ve doğrulukla sunduğu çağdaş gerçekliğe bağlıdır. Karakterlerinin çoğu beylist olsalar da, duyusal izlenimlerinin kaydettiği gibi çevreleri tarafından oluşturulurlar. Üstelik bu psikolojik süreç yazar tarafından kusursuz bir şekilde tasvir edilir. Gerçek klasik gelenekte Stendhal'ın çalışması, çatışmayla dolu insanın iç yaşamı üzerinedir. Ancak yazarın mutlu azınlığa ulaşma arzusunda tezahür ettiği şey dışında hiçbir didaktik amacı yoktur.

Stendhal'ın kendisine karşı aşırı eleştirel tutumu, sınamaya tabi tuttuğu karakterlerine karşı tutumunu da belirler. Onları özellikle değerlerinin ölçülebileceği çıkmazlara sokar. Stendhal'ın tarzı, romantizmin lirik, abartılı, çiçekli tarzına doğrudan tepki olarak şekillenir. Kendi aşırı duyarlılığını sürekli olarak kontrol eden yazar, yalnızca kendiliğinden oluşan gerçekliğe güvenir. Yazıları Flaubert'in zahmetli bir şekilde işlenmiş düzyazısından farklıdır. Aynı zamanda, romantiklerin abartısından da uzaktır. Öte yandan üslubu, yaşamın her çağından bir izlenimi ilettiği için fazlasıyla gerçekçidir.

''Sah­te­kar­lar ala­yı, ru­ha­ni­ler mec­li­si­nin kol­tu­ğu al­tı­na sı­ğın­ma­ğa ça­lı­şı­yor; iki­yüz­lü­lük, hür­ri­yet se­ver kim­se­ler ara­sın­da bi­le alıp yü­rü­dü. İç sı­kın­tı­sı gün­den gü­ne ar­tı­yor. Ar­tık oku­mak­tan, bir de top­rak­la uğ­raş­mak­tan baş­ka bir eğ­len­ce kal­ma­dı.''

Kırmızı ve Siyah- Stendhal
KIRMIZI VE SİYAH: STENDHAL VE JULİEN

Kırmızı ve Siyah

Kitabın başlığındaki renkler semboliktir. Kırmızı askeri bir üniformanın rengini sembolize eder. Ordu kırmızı renkle gösterilir. Siyah ise bir rahibin kıyafetlerinin sembolüdür. Kilise, siyah renkle gösterilir. Yazar bu simgeyi özellikle seçer. Çünkü Julien, bir rahip ya da asker olmayı düşünüyordu. Napolyon'un devri bittiği için bu isteğinin bir anlamı kalmadı. Bu yüzden o da kilise diplomatı olmaya karar verdi. Julien, hırs ve ikiyüzlülük ile dürüstlük, asalet ve idealizm arasında ikiye bölünen bir karakterdir. Başlık, hem Sorel'in karakterindeki gerilimlere hem de başarı arayışında karşılaştığı çelişkili seçime de atıfta bulunmayı ihmal etmiyor. Roman, kariyerciliği, siyasi oportünizmi, restorasyon Fransa'sındaki korku ve kınama iklimini ve burjuva materyalist değerlerini keskin bir incelikle inceliyor.

“Kırmızı ve Siyah” realizmin başlangıcına aittir. Julien Sorel'in dinamik hayatı ve trajik sonu hakkındaki bu roman iki bölüme ayrılmıştır. Eserin ayrıca eğitici bir amacı da vardır. İlk olarak Almanya'da ortaya çıkan bu tür, ana karakterin önemli yaşam kısımlarını kronolojik olarak belirtir. Okuyucu, ana karakterin büyümesini ve oluşumunu takip eder. Ayrıca romanla yazarın hayatını birbirine bağlayan birçok detay da var. Ana karakter Julien ve yazar Stendhal, ikisi de annesiz büyümüş, babalarıyla kötü ilişkileri olan kişiler. Üstelik ikisi de Rousseau ve Napolyon'a taparcasına hayran. Aynı zamanda ikisinin de kadınlarla araları fazlasıyla iyi. Yazar, eserinde Fransa'da meydana gelen gerçek olayları kullanıyor. Fransız Restorasyonu (1815-1830) sırasında geçen roman, fazlasıyla güçlü bir karakter çalışmasıdır.

''Bir yerlere gelmek istiyorsam daha bir sürü haksızlık etmem gerekecek. Üstelik bunları güzel , duygusal sözlerin altına gizlemeyi de öğrenmeliyim.''

Kırmızı ve Siyah- Stendhal

Kırmızı ve Siyah'ın konusu

Kitap, monarşik bir toplumda hırslı bir gencin yükselişinin ve düşüşünün hikayesini anlatıyor. Sorel, Napolyon'un düşüşünden sonra orduda ilerlemenin bir yolunu göremeyen, kilisede iz bırakmaya çalışan duyarlı ve zeki bir gençtir. Kendini duygusuz bir oportünist olarak görür. Madam de Ranal'ın çocuklarına ders vermesi için görevlendirilen Julien, özellikle kadının sevgisini kazanmak için yola koyulur. Yakışıklı ve azimli Julien Sorel, mütevazi taşralı kökenlerinin üzerine çıkmaya kararlıdır. Başarının salt dürüstlükle elde edilemeyeceğini çok geçmeden fark etmiştir. Toplumun işlediği ikiyüzlülüğün ince kodunu benimseyerek kendisine aldatma ve kişisel çıkar yoluyla ilerlemek için bir rota çizer. O artık baştan çıkarmayı ilerlemek için bir araç olarak kullanan hırslı bir genç adamdır. Karakteristik ve Napolyon ideallerinin yanıcı bir karışımıyla beslenen Julien Sorel, gözünü Fransız toplumunun doruklarına dikiyor. 

Muzaffer kariyeri, onu evli bir kadın olan Madam de Renal ve kibirli Mathilde'yi fethetme yolunda göz alıcı Paris sosyetesinin kalbine götürür. Ancak Napolyon sonrası Fransa'da taşralı bir marangozun oğlu için, ilerleme umutları yok denecek kadar azdır. Hatta zafer şansı ise daha da zordur. Julien beklenmedik, yıkıcı bir suç işler ve kendi çöküşünü getirir. Kırmızı ve Siyah, yolsuzluk ve açgözlülük ile dolu Fransız toplumunun canlı ve hicivli bir tasviridir. Julien, Machiavellian düşüncesi yine kendi duyguları tarafından kesilen soğuk ve sömürücü bir karakterdir. Hatta "Avrupa Edebiyatının en ilgi çekici karakterlerinden biridir" de diyebilirim. Kitabın giriş bölümü Julien karakterinin karmaşıklığını anlatarak başlar. Ayrıca günümüzle ilgisi açısından şaşırtıcı olan bu başyapıt, toplumsal bir hiciv, tarih dolu anların dikkat çekici derecede ayrıntılı bir portresidir. Üstelik ilk psikolojik roman olarak, aynı anda modern edebiyatın ilk parlak habercisidir. Komik, trajik ve öte yandan tutkulu...

''İş­te dün­ya­nın boş şa­ta­fat­la­rı­nın so­nu; siz hiç şüp­he­siz gü­ler yüz­le­re alış­tı­nız ama gü­ler yüz bir ya­lan ti­yat­ro­sun­dan baş­ka ne­dir ki? Ha­ki­kat ağır­baş­lı­dır.''

Kırmızı ve Siyah- Stendhal
KIRMIZI VE SİYAH: STENDHAL VE JULİEN

Son söz

Kitap, Sorel'in Mathilde ile öngörülen evliliğini tehlikeye attıktan sonra Madam de Renal'i öldürmeye teşebbüsten idam edilmesiyle sona erer. Kitabın sonundan söz etmem sizi şaşırtmasın. Zira eser başlangıç ve sondan ziyade karakter ve kurgu eseri olarak kaleme alındığından, bu spoiler pek önemli değil. İdamı yaklaşırken Julien şöyle düşünür:

"Ben gerçeği sevdim. Gerçek nerede? Her yerde ikiyüzlülük ve şarlatanlık var. Üstelik en erdemliler arasında, hatta en büyükler arasında bile. Hayır, insan insana güvenemez.''

Julien

Burada bile roman, onun ifadesini anlamanın birçok yolunu sunar. Julien nihayet kendi ruhunu açıkça gören bir adam mı? Yoksa ölümden iki adım geride, ''ben hala ikiyüzlüyüm'' diye haykırdığında öne sürdüğü gibi, topluma karşı mazeret ilan eden, kaderine terk edilmiş ama öte yandan da kahraman genç adamın başka bir rolünü mü oynuyor? Figürün ötesinde, Stendhal, sıklıkla yalan söylemenin, aldatmanın ve çalmanın egemen olduğu bu sosyal sunumunda, yazarın olası niyetlerine dair bir ipucu sunar. Bu çok katmanlı, sonsuz merak uyandıran roman, Stendhal'ın mutlu azınlığa eserini adamış olmasıyla sona erer. Azınlığın kimliğini, mutluluklarının kaynağını ve doğasını ve Julien'i ve kendimizi bunlar arasında sayıp saymayacağımızı belirlemek ise bize kalır.

Bu yazıyı kargala!
1 Yorum
Enginnn
Enginnn
18:32 @ 17.01.2022
Yazarın, kitap tanıtımındaki ustalık ve üslubundan, anahtar anektot alıntılarından etkilendim. Okumadığım bir kitaptı, günümüz hayatıyla da örtüştüğü izlenimini de edindim, merakım daha da arttı. Netice; yazarımıza can-ı gönülden teşekkür edip, kitabı da hemen edinip yaşasın okumak ve okuma aşkı diyelim.