Kripto

Kripto Evreni: Kaç Coin Var, Kaçı Dolandırıcı?


Uğur İşçeviren 20 Şubat 11:31

Son aylarda en çok duyduğumuz kelimeler sanırım benzer. Kripto, coin, NFT, token, bitcoin, ethereum, vs... Artık bir kripto borsa ekranı olmayan telefon yok gibi. Özellikle Z kuşağının yoğun ilgisi malum. Peki bunca paranın aktığı, dolarların havada uçuştuğu bu pazarda ne kadar coin var dersiniz?

Öncelikle şunu belirtmekte fayda var ki bu işin içinde olan herkes için belli başlı major coinler mevcuttur. Bitcoin ve Ethereum'u bilmeyen yoktur. Biraz ilgisi olanlar AVAX, ADA, DOT, SOL, ATOM gibi coinlere zaten aşina. Merkeziyetsiz dünyanın ağır abileri bunlar. Merkeziyetsizlik kavramı, blok zincirler için geçerli olsa da işin para kısmında son derece tartışamaya açık bir paradigma. Yani özellikle ülkemizde çoğu kullanıcı, pekala merkezi borsaları (Binance, Paribu, BTC Turk ve diğer büyük global borsalar) tercih ediyor. Buralarda da kimlik doğrulama işlemleri ile üyelik alıyorsunuz ki kavramın kendisi ile tezat bir eylem. Bu paradoksu bir kenara koyarsak merkeziyetsizlik güzel; peki güvenli mi?

Kaç coin var?

Soruya sayılarla cevap vermek gerek. Şu an dünyanın en büyük borsalarından biri olan Coinbase, yaklaşık 9500 para birimini takip ediyor. Bunların bazıları henüz listede yok ama göz hapsinde. Ama tabii ki merkezi borsalar listeleme konusunda daha ketumlar. Bu sayının daha fazlası olduğunu biliyoruz.

Şöyle basit bir yaklaşımla merkezi borsalar, ketum davranmak zorunda olsalar da merkeziyetsiz borsalar bu konuda son derece eli açık davranıyor. Yani blok zincir mantığına daha yakın! Ancak bu kullanıcılar için birçok fırsat yaratsa da bir soruna neden oluyor: Dolandırıcılara da fırsat yaratıyor. Çünkü bağlayıcı ya da sınırlandırıcı bir mekanizma yok.

Coinmarketcap verilerine göre 17.500 civarında coin mevcut. Fiyat takibi konusundaki en büyük rakibi Coingecko ise 12.500 listeleme yapmış. Bu noktada önemli olan şu ki iki uygulama da merkezi borsalar kadar ketum olmasalar da bir takım güvenlik bariyerlerini sağlıyor. Coinmarketcap ekranlarında görünür olmak için projenin doldurmak zorunda olduğu bir form var ve ekip bu formu inceledikten sonra karar veriyor. Firma, ticaret hacmi, topluluk katılımı, ekip ve proje ömrü gibi birçok parametreyi kontrol eder.

Coingecko ise biraz daha farklı bir süreci işletiyor. Gecko Terminal adlı bir uygulama ile bir coinin tüm fiyatlarını ve borsa listelenmelerini kontrol eder. Merkezi ya da merkeziyetsiz tüm borsalar taranır. Hatta gerekirse manuel olarak da incelenir. Böylece her iki listelemede de dolandırıcı proje (scam) yer almaz.

Ne kadarı dolandırıcı?

Yani anlayacağınız yakın zamanda çıkacak olanlarla birlikte dolandırıcı olmayan proje sayısı en fazla 20.000 civarı olacak. Peki bugüne kadar kaç coin çıkmış dersiniz?

Bu konuda da Tokensniffer adlı uygulamayı baz alıyoruz. Dolandırıcıları ayıklamak için çalışan siteye göre 1.000.000 token basılmış. Bunlardan bir kısmı niyet iyi olsa da elbette yok olup gitmiş ama bu sayının yaklaşık 82.000 tanesi tamamen dolandırıcılık amaçlı. Yani neredeyse %10!.. Bu durum olayın ciddiyetini gösteriyor. Bu yüzden son derece dikkatli olmak zorundasınız. Çünkü bu piyasada tek bariyer sizin güvenlik anlayışınız.

Kripto pazarında dönen miktar şu sıralar2 trilyon doların biraz altında. 2021 yılında 2 trilyon doları geçen piyasadan çalınan para ise tam 14 milyar dolar! Bir sene öncesiyle kıyaslamak durumu daha da vahim kılıyor. 2020 verilerine göre bu sayı 3.2 milyar dolarcık! 2022 nelere gebe; kim bilir? En meşhur yöntem rug pull/halı çekme. Yani bir projenin coin bastıktan sonra çeşitli aracılarla (reklam, web sitesi, fenomen) yatırımcı toplayıp ardından basıp gitmesi...

Bunu daha iyi anlamak için ListingSpy üzerindeki istatistiğe de bakmak gerekir. Son 15 günde 50 token basılmış! Bunların kaçı güvenilir bilinmez. Sadece çoğunun hacminin 1000 dolardan aşağıda olması belki bir şey anlatıyordur. Kimse durduk yere 1 liraya 10 lira vermez. Veriyorsa muhtemelen yakın zamanda 100 liranızı alacaktır! Kendi yaşadığım deneyimden yola çıkayım. Kripto varlıklara olan ilgimin ilk zamanlarında sevgili bir dostumun tavsiyesiyle 75 dolar verip milyon adet aldığım bir memecoin şu an 0.5 dolar! Evet; tamamı 0.5 dolar.

Nelere dikkat etemliyiz?

  • Siz talep etmedikçe gelen yatırım mesajlarından uzak durun
  • Gerçek olamayacak kadar yüksek getiri varsa iyi düşünün
  • Başkalarına bahsetmenizi istemeyen, sadece size özel yatırımların muhtemelen sadece sizi dolandırdığını unutmayın
  • Ünlü isimlerin reklamları ile yatırım yapmayın; muhtemelen onlar da sadece aldıkları paraya bakıyorlar
  • Sosyal medya sitelerinde yatırım tavsiyesi almayın

Özetle kripto dünyasının en heyecan verici kısmı aynı zamanda en büyük defosu: Merkeziyetsizlik!... Bu kavram herkesi içine çeken bir rüya olsa da eğer iyi araştırma yapılmazsa kabusa dönüşüyor. Şu anda sistemin kendi içinde bir çözüm üretmesi zor. Zira çok daha büyük bir savaşı var. Eğer geleneksel/kapital ekonomiyi yenerse belki bir gün kavram kendi dengelerini yakalar. O güne kadar ne yapacağınızı iyi biliyorsunuz: DYOR! (Do your own research/Kendi araştırmanızı yapın.)

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum