Kripto

Kripto Piyasalarına Neler Oluyor?


Uğur İşçeviren 21 Haziran 16:52

Her şey bundan yaklaşık 1 ay evvel başladı. Zaten keyifli gitmeyen ve FED'in şahin açıklamaları ile baskıladığı kripto para piyasaları son 1 aydır ciddi bir türbülanstan geçiyor. Kasım ayından beri FED, enflasyon, savaş, enerji krizi, gıda sıkıntısı gibi dış mihrakların etkisi ile düşüş yaşayan kripto piyasalar, son günlerde içeriden sallanıyor. Evvela LUNA faciası ile milyonlarca kişinin parası çöp oldu. Yatırımcılarda müthiş bir güven kaybı oluştu. Tam "bunu da atlattık" derken bu sefer çok daha güvendiğimiz, güçlü yerden darbe aldık: Ethereum!.. Şimdilik "bunu da atlattık" demek için erken. Ama şu kesin: Bir cisim yaklaşıyor!

Geçen hafta Bitcoin (BTC) 18.000 $'ın, Ethereum (ETH) da 900 $ altına indi. Dolayısıyla bütün piyasada oluşan korku, birçok koinde hacim kaybına sebep oldu. Piyasadan 1 milyar dolardan fazla para tasfiye oldu. Özellikle düşük hacimli birçok projede kepenkler kapandı. Totale bakarsak Kasım ayında 3 trilyon $'a yaklaşan piyasa hacmi artık 1 trilyon $'ın altında. Bu önemli bir veri. Zira değer kaybı %70'e yanaştı. Üstelik altkoinlerde durum daha da vahim. Peki son 1 ayda neler yaşandı da bu hale geldi? İçeride neler oluyor? Piyasa bu türbülansı kaldırabilecek güce sahip mi?

Bu sürecin içeride, temel olarak 3 büyük sebebi var. Celcius gibi orantısız yüksek riskli borçlanma ve finans platformları, stabil koinler ve büyük yatırımlar yapan merkezi borsalar ve girişim fonları...

Faiz sebep midir sonuç mudur?

Biz bu sorunun cevabını hala çözmeye çalışırken birileri, kripto piyasalarına yüksek faizle aylarca müşteri topladı. Yaklaşık 2 milyon kişi kadar... Elimizdeki BTC, ETH ve bilimum kripto varlıkları kendi platformları üzerinde tutan herkese dolarla (stabil) yüksek faiz verdi. Hem de %20'ye yaklaşan oranla... Bu oranı en son kim veriyordu? En büyük yatırımcılarından birisi Alameda olan LUNA ekosistemi! Olanlar malum. İşte şimdi de Celcius isimli deneysel bankacılık yapan bir platform, haddinden büyük bir ETH çevirme oyunu ile müşterilerine yüksek faiz sundu. Bunu fark eden Alameda grup da elindeki ETHleri satarak Celcius'u patlattı. Tabii piyasaları da ve bizi de... Her iki patlamanın ortak noktası da Alameda! Platform tokeni CEL, bir günde %70 eridi. Ardından çekme işlemleri durduruldu ve herkesi korku sardı. Suçlu kim? Riskli bir modelle büyük faiz sunan Celcius mu, bu oyunu fark edip büyük dağıtan Alameda mı yoksa büyük risk satın alan biz mi?

Aslında bu kriptoların değil; yüksek faiz getirisi sunan bütün sistemlerin barındırdığı bir risk. Varlıklarınızı geri alamayabilirsiniz. Bunun örnekleri, geleneksel bankacılık sistemlerinde de yaşandı. Bakınız İmar Bankası! Yani faizi bilemem ama yüksek faizin sonucu genelde hüsran. Üstelik sırada 3 Arrows kapitali bekliyor. Battığına dair söylentiler var. Bekleyip göreceğiz.

https://www.youtube.com/watch?v=Mqsm-SNrUNk

Stabil (olamayan) koinler

Esasen adı üstünde. Stabil!.. Yani bir değer aracı belirleyip ona endekslenen koinler. Sabit bir değere sahipler. Bu değer PEG ile sabit ve genellikle dolar endeksli oluyor haliyle. Yakın zamanda ülkemizde çok tartışılan sabit kur misali. Gerçek doları, kripto dolarına 1:1 sabitleyen bir sistem. Ancak LUNA faciası ile gördük ki bu koinler de volatil. Zira LUNA ekosisteminin stabili UST, önce 0.7 sonra 0.5 en son da 0.2 dolara kadar geriledi. 1000 $'ı 1 $ olan insanlara sözde kurtarma operasyonları ile ödeme yapıldı. Aslında binlerce insanın emekleri çöpe gitti. Üstelik sözde güvenli birçok merkezi platform da bu dolandırıcılık oyununa zemin hazırladı. Güven kaybı had safhaya çıktı. Çünkü bu piyasada 1$, 1 $ değildi.

İşte tam bu günlerde ortaya çıkan Justin Sun, kendi stabil dolarını açıkladı: USDD... Yine yüksek faiz oranı ile... Sonuç yine benzer. 13 Haziran itibari ile dolar ile olan kur seviyesi bir türlü oturmadı. Bir ara 0.92 $ seviyesine gerileyen dolar, şu sıralarda 0.95 $! Cümlenin saçmalığı zaten kripto piyasalarına olan güvensizliğin ana nedenlerinden biri. Üstelik Justin Sun, LUNA vakfının sahibi gibi fakir (!) de değil. Yani bu teminatlı stabil dolar modelinde son derece güçlü bir kapital var. Yine de bazı şeyleri (mesela PEG) tutturamıyor. Henüz yolun başında ve düzelmesi muhtemel ama artık sabitler bile güven arz etmiyor.

En güvenlisi ise hepimizin bildiği Tether (USDT). Yani en azından kağıt üstünde! Arzı gerçek varlığa dayalı olan bu modelde firma elindeki gerçek dolara karşı USDT bastığını beyan ediyor. Kasada ne kadar keş varsa o kadar dolar basıyorlar. Kağıt üstünde... Biz de inanıyoruz! Ne var ki bu konuyla ilgili ciddi soru işaretleri var. Özellikle banka hesaplarında ciddi uyumsuzluklar mevcut. Yani esasen kağıt üstü de pek iç açıcı değil. Üstelik resmi kaynaklara göre geçen yolda Celcius'a 1 milyar $'lık kredi açmışlardı. Platform kurulurken de paranın yarısı Tether'dan geldi. Ancak kendileri diyor ki "rahat olun, kasa sağlam." Yine inanıyoruz.

Bu arada -arzını dengelemek için otomatik algoritmalara bağlı olan algoritmik stabillerden çok daha güvenli olan- stabillerde USDC son günlerde çıkış gösteriyor. Zira USDT piyasa hacmi 11 Mayıs'tan itibaren 82 milyar $'dan 67 milyar $'a düşerken aynı dönemde USDC hacmi 48 milyar $'dan 55 milyar $'a çıktı.

Büyük kapitallerin çöküşü

ABD'nin en büyük kripto borsası olan Coinbase, hisse değerinde yüzde 10'luk bir düşüş gördü ve yaklaşık 1.100 çalışanı olan işgücünün yüzde 18'ini işten çıkardığını duyurdu. Keza ticaret borsası Crypto.com ve borç verme platformu BlockFi de durumlar benzer. Binance olası bir iflas durumunda borçları ve varlıkları ödemekle ilgili kafa karıştıran açıklamalar yaptı. Dünyaanın en güçlü borsalarından Gemini de çalışanlarının %10'unun işine son verdi. Coinbase, 430 milyon $'lık bir kayıptan bahsediyor. Müşteri kaybı da kendi açıklamasına göre %20. Yani özetle büyük borsalarda ve kapitallerde de durum karışık. İflaslardan bahsediyorlar. Söylediklerine göre(!), bizim çektiğimiz acıyı onlar da çekiyorlar. Korkuyorlar! En azından buna inanmamızı istiyorlar.

Ancak bir de şu var. Hiçbir mal sahibi, malını kötülemez. Bunu yapmak için ya çok deli olmak gerek ya da çok iyi bir plana sahip olmak... Şahsen ben söyledikleri gibi çok korktuklarını değil bizim çok korkmamızı istediklerini düşünüyorum. Yoksa Coinbase gibi bir şirketin en çok ihtiyacı olduğu dönemde müşteri kaçırmak isteyeceğini sanmıyorum. Hele fiyatlar dibi bulmuşken!.. Ne yazık ki onlar korktukça alıyor ve biz korktukça satıyoruz. Umarım onlar için de bu fiyatlar diptir. Yoksa onlar korkmaya devam edecek ve biz daha çok satacağız!

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum