Sağlık

OTİZMDE FİLİAL OYUN TERAPİSİ


Sezer Aygün 9 Mart 12:03

Levent'in otizm tanısı var. Ailesinin ilk çocuğu ve 4.5 yaşında. Konuşması gecikmiş. Sorulara sessizlikle cevap veriyor. Kapılardan geçerken, evden dışarı çıkarken veya girerken ve taşıtlardan inme, binme esnalarında sorunlar yaşıyor.  Asıl problem ise Levent'in öfke patlamaları. Öfkelendiğinde o sakinleşene kadar kimse onu durduramıyor. Her ne kadar uzmanlar teşhisi koymuş olsalar bile aile bu durumla hem yüzleşme hem de kabullenme aşamasına henüz gelememiş. Çünkü otizmde görülen belli başlı davranış kalıpları Levent’de yok. Bu da anne baba için “acaba mı?” diye bir şüphe doğurmuş. Fakat tüm bunlara rağmen benim açımdan asıl problem çocukla kurulamayan güven bağı. Baba oğlundan gururla bahsedememenin acısını çocuktan çıkarıyor. Buna karşılık anne kendi annesiyle çözülememiş problemleri sebebiyle çocuğuyla tam ilgilenememekten şikayetçi. Ortada 4 yaşında sessiz ama bir o kadar her şeyi bilen ve anlayan Levent. Her çocuk eşsizdir fakat otizim tanısı konmuş bir çocuğun eşsizliği daha grift ve hassastır. Bu yazının da konusu olan filial terapi, çocuk ve ebeveyn ilişkisini güçlendirirken çocuğa da anlaşıldığını hissettirir. Dolayısıyla çocuğun dış dünyayla etkileşim kurma motivasyonunu artırır. Filial oyun terapisi sayesinde bunu nasıl sağlarız; hadi gelin hep birlikte bakalım.

Oyun lüks bir şey değildir. Aksine bütün yaş düzeylerinde sağlıklı fiziksel, zihinsel, sosyal ve duygusal gelişim için önemli bir dinamiktir. Bununla beraber oyun aşk ve iş insanının yaşam döngüsü boyunca etkin oluşunu devam ettirir.

ELKİND (2007)

Ebeveyn çocuk ilişkisinde olası sorunlar

Filial, latince kız ya da erkek çocuk anlamına gelmekle beraber geniş anlamda ebeveynlikle ilgili olan herşey olarak tercüme edilebiliriz. Terapi süreci ise ebeveynleri çocuk merkezli oyun terapi tekniklerini ve prensiplerini ilişkilerine nasıl uygulayacakları ve çocuklarının ihtiyaçlarını uygun biçimde nasıl karşılayacakları konusunda bilgilendirmektir. Normalde çocuklar doğal olarak duygularını ve olumsuz deneyimlerini içsel kontrol mekanizmaları ile düzenlemede yetersiz kalırlar. Yaşanan bu olumsuzluklar bastırıldığında veya ifade edilemediğinde kızgınlığa ve öfkeye dönüşür. Çocuklar bu durumlarda yardımcı olması için ebeveynlerine güvenirler.  Fakat ebeveynin çocuğuyla ilişkisinin getirdiği zorluklar ve çocukların ihtiyaçlarına uygun karşılığı verme yeteneklerinin sınırlı olması, müdahale etme aşamasını geciktirir. Tabii ki her ebeveynin teorik ve pratik olarak donanımlı olmasını beklemek bir ütopya. Deneyim ve beceriden yoksun olmaları bir hata olmadığı gibi bunlar yolda edinilen kazançlar. Hele ki otizmli bir çocuğa sahip olan anne baba için... İşte burada anne-baba filial terapinin terapötik ilişki oluşturma ve etkileşim kurma özelliğinden faydalanır.

Platodan bu yana bütün filozoflar insanların en çok oyun oynadıkları zaman insancıl olduklarını gözlemlemişlerdir.

Filial oyun terapisinde ebeveynlere verilen psikoeğitimde çocuklarıyla özel ve yönlendirmesiz oyun oturumları oluşturmak vardır. Yani aynen bir terapiste benzer şekilde oyun içindeki temalar vasıtasıyla çocuklarının duygularını ve motivasyonlarını anlamaları hedeflenir. Başlangıç, eğitimli bir terapistin süpervizyonu altında oyun seanslarını anne yada babanın izlemesiyle başlar.  Öğrendikleri becerilerini evde ya da oyun odasında kullanmaya cesaretlendirerek devam eder. Buradaki kazançlarımızdan en önemlisi, ebeveynlerin serbest oyun sırasında çocukla empati kurması. Buda çocuğun ebeveynlerin isteklerine karşı davranışsal açıdan daha uyumlu olmasına sebebiyet veriyor. Bu sonucun tesadüf olmadığını yapılan birçok araştırmayla kanıtlandığını da eklemek gerekir. Bunun tam tersinin de mümkün olduğunu söyleyelim. Yani çocuklar ebeveynleri serbest oyun zamanında kontrol kullandığında ya da zorla araya girdiğinde en az uyumu sergilemişlerdir.

Filial terapinin amaçları

  • Ailelerin daha güçlü hale gelmesi
  • Sevgi anlayış güven
  • Güvenlik
  • Sadakat anlayış
  • Aidiyet
  • Şefkat
  • Duygularını yapıcı ve doğru biçimde tanımalarına ve ifade etmeleri
  • Özsaygılarını ve güvenlerini artırmaları
  • Uyumsuz davranışları ortadan kaldırmaları
  • Keyifli ve tatmin edici ilişkilere ulaşmasına yardımcı olmaktır.

Ebeveyn yönünden

  • Çocuklarından daha gerçekçi beklentiler
  • Çocuk gelişimi ile ilgili bilgileri artırmak
  • Çocuklarının oyununa değer vermek
  • Ebeveyn olarak güvenlerini artırmak
  • Çocuklarıyla daha yakın daha uyumlu daha güvenli ilişki kurmak
  • Gerekli olduğunda sınır koyma ve sınırları uygulama becerilerini geliştirmek
  • Ve aile içinde iyi iletişim kurmalarına yardım eder.

İhtiyaçlar karşılandığında sorunlar etkisiz hale gelir

Hepimizin yaptığımız seçimlere yön veren bir amacı bulunur. Fakat ebeveynler kendi çocukları hakkında dünyanın en iyi uzmanları olsalar bile bazen davranışların amacının farkında olamayabilirler. Çocuklarına iyi davranamamış ve çatışmalı, zarar veren bir ilişkileri olabilir. Buna rağmen zayıf ebeveynlik becerileriyle de olsa çocuklarıyla olan ilişki ideal değilse bile samimidir.  Çocuğun eğilimleri, tepkileri veya alışkanlıkları hakkında vereceği her bilgi çok kıymetlidir. Her anne-baba saygıyı hak eder. Filial terapide de terapist, anne-babaya hak ettikleri saygıyı, duyarlılığı ve empatiyi göstererek işbirliğine dayalı gerçek bir ilişkiyi başlatmış olur.  Dolayısıyla aile üyelerinin hepsinin ihtiyaçları karşılandığında sorunlar yok olma eğilimi gösterir.

Peki "Levent ne yaptı?" diye merak ediyorsanız. Kaç hafta çalıştığımız hatırlamamakla beraber bayağı bir uzun süreçti. Anne ile kat edilen yol iyileşmeye doğru rehberlik edecek kadar ilerledi. Buna karşılık baba davranışlarına sebep olan düşünceleri fark etti. Çocuğunun dilini anlamaya dair adımlar atsa da gözle görülür bir iyileşme sağlanamadı. Her şeye rağmen yansıtıcı dinleme ve izleme gibi kazanımları oldu. Oyun sayesinde ifade edilen düşünceler anne babanın yol göstericisi olmaya devam ediyor.

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum