Sağlık

TRAVMATİK DENEYİMLERDE BİLİŞSEL OYUN TERAPİSİ


Sezer Aygün 16 Mart 10:10

Mesut Giray yedi yaşında. Bir ay sonrasında küçük bir operasyon geçirecek. Fakat çok ciddi bir hastane korkusu var. Herhangi bir şekilde hastaneye gitmek, her seferinde onun için korkutucu bir deneyim. Bunlarla beraber çok utangaç. Ailesi dışında herhangi biriyle iletişimde de zorlanıyor. Kimseyle konuşmak istemiyor. Dışarda iken ne demek istediğini anlamak zaman alıyor. Annesi ne söylerse söylesin hastaneye gitmek konusunda ikna olmamış. Dolayısıyla Mesut Giray için zaman az. Bu duruma hazırlanması için ona bilişsel davranışçı oyun terapisi kullandık. Önce her zamanki gibi terapiyi tanıyacağız, sonra benim "eğlenceli iyileşme" dediğim durumun yansımalarını göreceğiz.   

Bilişsel ama aslında davranış terapisi

Biliş (Cognition) kelime olarak; bilmek, anlamak, tanımak, kavramak, düşünmek, akıl yürütmek ve problem çözmek gibi zihinsel işlevler anlamına gelir. Bu zihinsel faaliyetler insanların dünyayı tanımalarına, anlamalarına ve öğrenmelerine yol açar. Başka bir deyişle, düşünmeyi, öğrenmeyi, hatırlamayı, muhakeme etmeyi bizim bilişsel süreçlerimiz olarak kabul edelim. Davranış terapisini ise kısaca; yetişkinlerin terapide edindikleri bilgileri, kendi doğal ortamlarda deneyimlemesi olarak anlatabiliriz. Aaron Back tarafından kavramsallaştırılan bilişsel terapi, başlarda çocuklar için uygun görülmemiş. Fakat 1980’lerde bir gelişim uzmanı, tekniği oyunlarla birleştirmiş ve profesyonellerin bugünkü kullanımı ortaya çıkmış.  

Bilişsel davranışçı oyun terapisi biraz önce bahsettiğim gibi temelde bilişsel davranışcı ilkelerini temel alır. Bu ilkeleri tedavi sürecine, çocuğun da aktif katılımıyla davranışını değiştirmeye uyarlar. Müdahale tekniklerini sözel ve sözel olmayan oyun aktiviteleri ile birleştirir. Çocuğun bilişsel aktivitelere katılması, değişimi asıl ortaya çıkaran araçtır.

Bilişsel davranışçı oyun terapisi, çocuk merkezli oyun terapisinden farklı olarak önceden yapılandırılır. Yönlendirici ve hedefe yöneliktir. ÇMOT’de iyileştiren ilişkinin kendisiyken, burada oyundur. Sorun olan davranışın yerine daha olumlu düşünce ve davranışların geliştirilmesi için oyun, hem iletişim kurulmasına hem de tedavi etmeye yardımcıdır. Ödüllendirme temel unsurlardan biri. Ödüllendirme ile çocuğa uygun veya uygun olmayan her davranış direkt anlatmış oluruz.

Farklı düşünme becerisi kazandırmak

Bir yetişkin bile zaman zaman mantıklı düşünce ile mantıklı olmayan düşünce arasındaki farkı anlamak için bir rehbere ihtiyaç duyar. Buna karşılık çocuklarda bu farkı anlamak daha karmaşıktır. Örneğin, “Annem ve babam ayrıldılar. Babam artık eve gelmiyor benim davranışlarım yüzümden” diyebilir. Buna benzer başka bir örnekte de; eve yeni gelen kardeşe uyum sağlamak için, “Artık ben bebek değilim o zaman ben sevilmiyorum” diye düşünebilir. Tüm bu bilişsel süreçler yeni duruma uyum sağlamayı kolaylaştırmak için geliştirilen çabalar. Tam bu durumda böyle bir çocuğa problemle nasıl başa çıkması gerektiğini anlatmanın en etkili yolu düşünsel süreçlerle karşı karşıya getirmektir.  Dolayısıyla bilişsel oyunlar çocuğun iç görü kapasitesini artırır. Günlük problemlerde farklı düşünme becerisi geliştirmesine yardımcı olurken durumları daha derinden anlamasına sebep olur. Tabii tüm bunları yaparken de çocuğa düşüncenin mantıklı veya mantıksız olduğunu anlatmaya gerek yoktur.

Peki, Mesut Giray’a artık gelelim mi? Başta bahsettiğim gibi zaman az olduğu için seanslar bir ay öncesinden başladı. Önce oyunun içinde çocuğun evine bakan bir hastane inşa ettik. İlk seansta hastaneden bu kadar bahsettik. İkinci seansta yine aynı oyunu oynamaya devam ettik. Fakat bu sefer evin etrafında oynarken hastanenin bahçesine de girdik. Biraz hastaneden konuştuk. "Hastanede neler olduğu ve yapılanların neden yapıldığı?" gibi... Bu konuşmanın amacı, çocuğu olaya sistematik bir şekilde hazırlamak. Sonraki hafta Mesut Giray’ın meraklı bakışları altında hastanenin içinde gezdik. Tabii oyun içinde. Ameliyattan iki gün önce ise ameliyathaneye girip içindeki aletleri anlattım.

Tabii bisturiden, pensten, ekartörlerden bahsetmedim ama oksijen aleti veya maskenin takılacağını bilmesi gayet işine yaradı. Bir gün öncesi ise onun olacağı operasyonu, öncesi ve sonrası şeklinde tam olarak oyuna dahil ettik ve artık geldik ameliyatın olacağı akşama. Bütün süreçleri bilen bir çocuğa ameliyatı anlatmak hiç zor değildi ve ertesi gün sabah sakin bir şekilde uyanıp hiçbir korku yaşanmadan süreç sağlıklı bir şekilde tamamlandı. Oyun ile kazanılan deneyimler kalıcıdır ve ihtiyaç halinde hatırlanıp tekrar kullanıma hazır hale getirilir.

Bu yazıyı kargala!
1 Yorum
Hacer
Hacer
10:39 @ 16.03.2022
Oyun ile hayali bir tecrübe ediniyor
1 yanıt
14:28 @ 14.04.2022
evet hayali ama aslında gerçek:))