Aktüel Sağlık

Vahşi Dünyaya İnsani Darbe: Plasebo Etkisi


Sezer Aygün 25 Mayıs 11:14

Bu hafta önce bir araştırmadan bahsetmek istiyorum. Paketli gıdalardaki suni katkı maddelerinin veya renklendiricilerin çocuklarda hiper aktiviteyi tetiklediğini iddia edenler mevcut. Araştırmaya konu olan ailelerin çocukları normal sınırlarda paketli gıdalar yemektedir. Çalışmayı yapanlar ailelere bu tetiklenmeden bahsederler. Bir süre sonra gerçekten çocuklarda sinirlenme ve huzursuzluk artışı görülür. Fakat ilginç iki detay; paketli gıda tüketiminde herhangi bir artış olmamıştır ve gerçekte araştırmalar tam tersi sonuçlar çıkarmıştır. Buna rağmen ailelerin sonucu duymasının üzerine çocuklarda değişim gözlenmiştir. Kısaca kişisel inanışlar algımızı yanıltır ve plasebo etkisi yaratır.

Beklenti ve klasik koşullanma

Plasebo etkisi beden ile zihin arasında hala tam olarak açıklanamamış büyülü bir etkidir. Plaseboda öğrenme klasik koşullanma şeklinde bir öğrenme türüdür. Bu etkinin tıbbi karşılığı ise, hayali bir tedavi ile kişide görülen değişimler olarak açıklayabiliriz. Tıbbi bir tedaviye benzer. Fakat aslında hiçbir etkisi yoktur. Örneğin, belirli bir hareketten sonra hasta olursanız, o hareketi yapmaktan geri durursunuz. Dolayısıyla hastalığı o hareketle ilişkilendirmiş olursunuz. Baş ağrınızı sadece bir ilacın iyileştirdiğini tecrübe ettiyseniz benzer görünümlü bir plasebo ilacı da ağrınızı keser. Doktora gitmeyi tedavi görmek olarak ilişkilendirebilirsiniz veya beklentileriniz sonucu etkiler. Doktor ve hemşirenin iyileşmeye dair beden dili, ses tonu tedaviye katkı sağlar.  Hiçbir şekilde fayda sağlamayacağını düşünmeniz ve bu sonucu yaşamanız ise nocebodur.

Klinik deneylerde önemli bir kullanım alanı vardır. Araştırmalar depresyon, anksiyete, erektil disfonksiyon, öksürük, irritabl barsak sendromu ve parkinson hastalığında ciddi biçimde plasebo etkisinin olduğu gösteriyor. İnsanların 1/3'ü bu etkiyi yaşamaktadır.

“ Plasebolar olağanüstü ilaçlardır. İnsanoğlunun bildiği hemen hemen her semptom üzerinde bir miktar etkiye sahip görünüyorlar ve hastaların en az üçte birinde ve bazen yüzde 60'a varan oranda çalışıyorlar. Ciddi yan etkileri yoktur ve aşırı dozda verilemezler. Kısacası, dünya en uyarlanabilir, değişken, etkili, güvenli ve ucuz ilaçlar için ödülü ellerinde tutuyorlar.” 

 Robert Buckman klinik onkolog

Taramalar plaseboda şahitliklerin önemli ölçüde katkı sağladığını söyler. Yani etrafınızda bu etkiyle karşılaşmış bir bireyin şahitliği beden ve beyin fonksiyonlarını şifa için harekete geçirmeye hazır hale getirir.

Boynuzun faydasını ilk kim keşfetti acaba?

Çin, Tayland, Güney Kore ve Tayvan’da insanlar gergedan boynuzunun bir afrodizyak olduğuna inanmakta.  Gerçekte ise içeriği sıkıştırılmış keratin. Yani bildiğimiz saç! Plasebo alanı cinsel istek artışından tutunda burun kanamasına kadar geniş olan boynuzun kilosu 50.000 dolara satılıyor. Bu yüzden dünyada 1 milyon civarında olan gergedan sayısı 10.000’e düştü.

Asya’nın bazı bölgelerindeki plasebo deneyimi, ayıların safra kesesinden yapılmış bir hapın her türlü fiziksel soruna iyi gelmesi. Fakat bazı zeki girişimciler muhtemelen sayıları azalan ayıları çok dert ettiklerinden sebeple domuz safra kesesini kullanıyor. Ama bu farklılık sonucu değiştirmiyor. Ayı safra kesesi zannedilen ilaç 18.000 dolardan satılmaya devam ediyor.

Kaplan kemiğinden kötü ruhlara

1900’lü yılların başında 100.000 olan kaplan sayısı insanların yeni doğmuş bebeklerini kötü ruhlardan korumak amacıyla kaplan kemiğini kullanmak istemesi sebebiyle 5000’in altına düştü.

Plasebonun gücünden yararlanmak faydalı ve etik olduğu müddetçe teoride ve pratikte işe yarar görünüyor. Bu kadar vahşi hayvanın katledilmemesi şartı ile. Son olarak hiperaktiviteyi tetiklemiyor bile olsa paketli gıdaları diğer zararlarından dolayı yine de az tüketin.

Bu yazıyı kargala!
0 Yorum